«Οι Κρυπτοχριστινοί στη Σημερινή Εποχή» από τον Θεοφάνη Λάζαρη

    Με τη συνθήκη των Σεβρών προβλεπόταν η προαιρετική ανταλλαγή μειονοτικών πληθυσμών κάτι το οποίο δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Με τη συνθήκη της Λωζάνης όμως είχε γίνει υποχρεωτική η ανταλλαγή τόσο των Τούρκων υπηκόων με ελληνοχριστιανική θρησκεία όσο και των Ελλήνων υπηκόων με μωαμεθανική θρησκεία. Κύρια επιδίωξη της Τουρκίας ήταν η εκδίωξη του Πατριαρχείου που αποτελούσε το σημαντικότερο σημείο αναφοράς για όλο τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας. Γι’ αυτό και στη συνθήκη της Λωζάνης υπήρχε μόνο το κριτήριο της θρησκείας για την ανταλλαγή χωρίς να συνυπολογιστούν κριτήρια όπως η καταγωγή, η γλώσσα τα ήθη κι έθιμα. Με τον τρόπο αυτό ήταν υποχρεωμένοι να φύγουν μόνο οι Έλληνες Ορθόδοξοι. Παρέμειναν ωστόσο στην Τουρκία ορθόδοξοι άλλων εκκλησιών της Εγγύς Ανατολής.

    Με βάση τα ανωτέρω γεγονότα εξάγεται το συμπέρασμα για την ύπαρξη έως σήμερα κρυπτοχριστιανών που παρέμειναν στις εστίες τους κρατώντας μυστική την πίστη τους για ν’ αποφύγουν τον εξισλαμισμό. Είναι οι ονομαζόμενοι από τους Τούρκους «Κιλίτς-Μουσουλμάν» αυτοί δηλαδή που εξισλαμίσθηκαν με το σπαθί για τους οποίους οι καθαρόαιμοι Τούρκοι δεν τρέφουν τα καλύτερα των αισθημάτων διαχρονικά.

    Στη συνέχεια θ’ αναφερθούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ύπαρξής κρυπτοχριστιανών που είναι αδιάψευστοι μάρτυρες της παρουσίας τους. Η συγγραφέας κυρία Σολομωνίδου με αφορμή τα γεγονότα στην Κύπρο το 1974 στο βιβλίο της με τίτλο «Βιώματα-Κύπρος 1974» αναφέρει το εξής περιστατικό: Ένας γιατρός που διάβασε το βιβλίο της συνάντησε την εποχή εκείνη ένα Τούρκο στρατιώτη με το όνομα Τουρσούν Ιμπεξή με καταγωγή από την Τραπεζούντα. Ο στρατιώτης αυτός έχοντας λιποτακτήσει από τουρκικό στρατόπεδο φανέρωσε πως υπάρχουν πολλοί κρυπτοχριστιανοί στην Τουρκία οι οποίοι κρατούν στην καρδιά τους καλά κρυμμένη την ορθόδοξη πίστη τους. Όμως όταν ακούσουν έστω και τη λέξη Ελλάδα η καρδιά τους χτυπά πιο γρήγορα και πιο δυνατά!.

    Ο πρώην πρόεδρος του σωματείου «Εύξεινος Λέσχη» της Θεσσαλονίκης Χαράλαμπος Λυσαρίδης διηγήθηκε πως το 1958 ήλθαν κρυπτοχριστιανοί από την Τουρκία στη Θεσσαλονίκη και παρακάλεσαν τα μέλη του σωματείου να γνωρίσουν Έλληνες ιερείς προκειμένου να προμηθευτούν Άγιο Μύρο για να το χρησιμοποιούν στην Τουρκία για τις βαπτίσεις!. Επίσης το 1961 το σωματείο προσκάλεσε στη Θεσσαλονίκη Τούρκους ναυτικούς που ήταν κρυπτοχριστιανοί για φιλοξενία κι ενδυνάμωση της φιλίας τους. Ενώ όμως συμφώνησαν να ξανασυναντηθούν αυτό δεν έγινε ποτέ. Πιο πιθανή αιτία κατά τον κύριο Λυσαρίδη είναι η ύπαρξη προδότη στην αρχική συνάντηση που ματαίωσε την περαιτέρω επαφή.

    Σύμφωνα με ομολογία του καθηγητή του ΑΠΘ και του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας κυρίου Κωνσταντίνου Φωτιάδη κατά την παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη πριν κάποια χρόνια μερικές γυναίκες από την Τραπεζούντα έφεραν στο μαντήλι ενός πρόσφατα πεθαμένου συγγενή τους χώμα από τον τόπο διαμονής τους για να το ευλογήσουν οι ιερείς του Πατριαρχείου. Το χώμα αυτό ως υποκατάστατο χριστιανικής ταφής θα σκορπίζονταν με την επιστροφή τους στον τάφο του πεθαμένου συγγενή τους!.

    Άξια αναφοράς είναι η παρουσία κρυπτοχριστιανών όχι μόνο στον Πόντο αλλά και στην Κωνσταντινούπολη. Ο Τούρκος Hasluck αναφέρει σε βιβλία που φέρουν την υπογραφή του για παρουσία περίπου 400 ανθρώπων σε συνοικισμό ανάμεσα στο Τοκαπί-Σεράϊ και στην Αγιά-Σοφιά που είχαν κρυφά στο σπίτι τους εικόνες.

    Από τον Γεδεών μαθαίνουμε πως σε μερικά μεγάλα σπίτια της Κωνσταντινούπολης υπάρχουν από κάτω υπόγειες βυζαντινές εκκλησίες. Οι ιδιοκτήτες των σπιτιών ενώ στην κοινωνία παρουσιάζονται ως μουσουλμάνοι, είναι στην πραγματικότητα χριστιανοί που έχουν δικούς τους ιερείς και τους πληρώνουν για να κάνουν με κάθε προφύλαξη Θεία Λειτουργία.

    Με την ανταλλαγή των πληθυσμών υπήρξαν πολλές περιπτώσεις οικογενειών που σκόρπισαν αφήνοντας κάποια μέλη τους στην τουρκική ενδοχώρα. Στα χρόνια που ακολούθησαν αποκατέστησαν την επαφή με τα συγγενικά πρόσωπα με αλληλογραφία. Μέσα από τα γράμματα αυτά αποδεικνύεται η ύπαρξη κι άλλων κρυπτοχριστιανών που κατάφεραν να διατηρήσουν την ορθόδοξη πίστη τους. Μια τέτοια περίπτωση είναι επιστολή της 22-9-1979 που απευθύνεται στον Παναγιώτη Παρασκευόπουλο στο χωριό Κορομηλιά Καστοριάς Η επιστολή που είναι γραμμένη στην ποντιακή διάλεκτο μαζί με λίγα λατινικά και κάποιες τουρκικές λέξεις βρίσκεται στην κατοχή του καθηγητή Κωνσταντίνου Φωτιάδη.

    Ο Χριστόφορος Χαραλαμπίδης από τον Τετράλοφο Κοζάνης που το 1985 ήταν 80 ετών σε ερώτηση του Κωνσταντίνου Φωτιάδη σχετικά με ύπαρξη κρυπτοχριστιανών είπε το εξής γεγονός: Τέσσερα μεγάλα κηροπήγια της νέας μονής Βαζελώνα στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης προέρχονται από την παλιά μονή Βαζελώνα του Πόντου. Κάτοικοι της περιοχής  της παλιάς μονής τα είχαν κρύψει και τα έφεραν με μυστικότητα στην Ελλάδα μέσω Γερμανίας περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία. Πρόσθεσε μάλιστα πως στον Πόντο υπάρχει πολυέλεος της παλιάς μονής που ζυγίζει πάνω από 50 κιλά. Οι ίδιοι άνθρωποι περιμένουν μια νέα ευκαιρία για να τον μεταφέρουν κι αυτόν στην Ελλάδα.

    Η ύπαρξη κρυπτοχριστιανών σε σημαντικές διοικητικές θέσεις διευκόλυνε όπου ήταν δυνατό τη ζωή των υπόλοιπων κρυπτοχριστιανών της περιοχής. Τέτοια περίπτωση ήταν η οικογένεια κρυπτοχτιστιανών του Ζατίρ Ζατέν. Μέλη της οικογένειας αυτής κατείχαν τη θέση του επάρχου-διοικητή της περιοχής. Πολλές φορές σε συνεργασία με άλλους κρυπτοχριστιανούς δεν εφάρμοζαν αποφάσεις του σουλτάνου διευκολύνοντας τη ζωή των υπόλοιπων χριστιανών. Η κρυφή κρυπτοχριστιανική τους ιδιότητα ήταν γνωστή μόνο στους δημογέροντες των χωριών και μόνο αυτοί ήταν σ’ επαφή μαζί τους.

    Ακόμη και σήμερα αν αποκαλυφθεί η ορθόδοξη πίστη ενός κρυπτοχριστιανού η θανατικά ποινή είναι η φυσική συνέπεια της αποκάλυψης αυτής. Αυτή η πραγματικότητα αποδεικνύει  το μέγεθος της έντασης του ψυχικού και πνευματικού αγώνα των κρυπτοχριστιανών στην εποχή μας. Παράλληλα η στέρηση της ελευθερίας των ανθρώπων  αυτών να θρησκεύονται όπως αυτοί επιθυμούν θα πρέπει να προβληματίσει όλους εμάς. Ας εκτιμήσουμε το γεγονός ότι μπορούμε ελεύθερα να δοξάζουμε τον Κύριο μας κι ας ευχηθούμε μέσα από την προσευχή μας, να μην αργήσει η ημέρα εκείνη που οι κρυπτοχριστιανοί θα μπορέσουν να προσέρχονται χωρίς προφυλάξεις σε ιερούς ναούς προς δόξα του Τριαδικού Θεού.

Θεοφάνης Λάζαρης

Πηγή: «Οι εξισλαμισμοί της Μικράς Ασίας και οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου». Κωνσταντίνος Φωτιάδης. Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη