Θέσεις και απόψεις για την Άλωση και η θυσία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου ΙV» από τον Δημήτρη Κατσαφάνα

Στα τετρακόσια χρόνια της σκλαβιάς, ο νεκρός της Πύλης του Αγίου Ρωμανού θα γίνει βίωμα της λαϊκής ψυχής, ο ζωτικός μύθος της Μεγάλης Ιδέας του Νεοελληνισμού, σπέρμα Ελευθερίας, ο προάγγελος του 1821. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Κολοκοτρώνη: «Μιαν φοράν», λέει ο Θ. Κολοκοτρώνης στα Απομνημονεύματά του, «όταν επήραμεν το Ναύπλιον, ήλθε ο Άμιλτον να με ιδή. μου είπε ότι: “πρέπει οι Έλληνες να ζητήσουν συμβιβασμόν, και η Αγγλία να μεσιτεύση”. Εγώ του αποκρίθηκα, ότι: “Αυτό δεν γίνεται ποτέ, ελευθερία ή θάνατος. Εμείς, Καπετάν Άμιλτον, ποτέ συμβιβασμόν δεν εκάμαμεν με τους Τούρκους. Άλλους έκοψε, άλλους εσκλάβωσε με το σπαθί και άλλοι, καθώς ημείς, εζούσαμεν ελεύθεροι από γενεά σε γενεά. Ο βασιλεύς μας εσκοτώθη, καμμιά συνθήκη δεν έκαμε, η φρουρά του είχε παντοτινόν πόλεμον με τους Τούρκους και δύο φρούρια ήτον πάντοτε ανυπότακτα”. Με είπε: “Ποία είναι η βασιλική φρουρά του, ποία είναι τα φρούρια” “Η φρουρά του βασιλέως μας είναι οι λεγόμενοι Κλέφται, τα φρούρια η Μάνη και το Σούλι και τα βουνά”. Έτσι δεν με ομίλησε πλέον».

Ο μύθος ενός λαού, οι μεγάλες ιδέες, αποτελούν το κίνητρο για μεγάλα έργα πολιτικής και πολιτισμού. Είναι δείγμα ζωτικότητας του λαού αυτού. Αλλά χρειάζεται κάποτε και επίγνωση των ορίων. Η Μεγάλη Ιδέα των Ελλήνων έγινε στάχτη μέσα στις φλόγες της Σμύρνης το 1922, καταστροφής μεγαλύτερης και από εκείνη της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, διότι εκεί τάφηκε η οικουμενική ελληνική συνείδηση. Ο μύθος του μέλλοντος των Ελλήνων σήμερα μπορεί να είναι άλλος, να έχουν πρόταση στον πολιτισμό της Ευρώπης. Πρώτα να γίνουμε άξιοι να διατηρήσουμε τον ζωτικό μας χώρο σε στεριά και θάλασσα, να αποκτήσουμε περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη. Η Ευρώπη, στην οποία καλούμαστε να ζήσουμε, απέκτησε ένα τεράστιο σώμα. Της λείπει μια ψυχή. Και οι μικροί αριθμητικά λαοί επιβάλλεται να έχουν όραμα. Χωρίς οράματα δεν ζει η ανθρώπινη ψυχή.

Εδώ τελειώσαμε με τον Κωνσταντίνο, τον δεσπότη του Μυστρά, την τραγικότερη μορφή της νεοελληνικής ιστορίας. Με τον άνδρα που είχε αναπνεύσει την αναγεννητική αύρα του Ταΰγετου και ήρθε στην Κωνσταντινούπολη ως «ηγεμόνας», με την αμείλικτη εσωτερική εντολή του χρέους.

(Για την αντιγραφή Παναγιώτης Ζηρίνης)

Δημήτρης Κατσαφάνας