«Το Θέατρο στη Ζωή μας | Μέρος VIIΙ» από τον Δημήτρη Κατσαφάνα

H τραγωδία μάς δείχνει την άλλη πλευρά του εαυτού μας, που την απωθούμε στο υποσυνείδητο, που δεν θέλουμε να την ξέρουμε και την αγνοούμε. Η Ψυχολογία του Βάθους, η Αναλυτική όπως την είπαν, έρχεται σήμερα να μας διδάξει, να μας γνωρίσει θεωρητικά τα περιεχόμενα του συλλογικού υποσυνειδήτου, του υποσυνειδήτου ενός λαού, της ανθρωπότητας, από το οποίο είναι αχώριστο το ατομικό, το προσωπικό  μας υποσυνείδητο. Τα περιεχόμενα αυτά είναι αρχέγονες, δηλαδή υποσυνείδητες ψυχικές πραγματικότητες, αντικοινωνικές επιθυμίες, συναισθήματα και πάθη ασυμβίβαστα με την ηθική συνείδηση, με τον πολιτισμό. Υπάρχουν, λοιπόν, κτηνώδεις ορμές, βιολογικές κ.λπ. που σπρώχνουν τον άνθρωπο σε αχαλίνωτη ασυδοσία. Έχουμε μέσα μας και την ορμή της επιβολής, της κατάκτησης, της αναγνώρισης της δύναμής μας. Υπάρχει ένα ολόκληρο ζωντανό πλέγμα που ζει από ένστικτο, τόσο απαραίτητο βέβαια για τη βιολογική ζωή. Είναι προνόμιο, λοιπόν, για να ξαναγυρίσουμε στην τραγωδία, του πολιτισμένου ανθρώπου να παλεύει, συχνά βρισκόμενος στις παρυφές της αβύσσου, μόνος, κατάμονος για να κερδίσει το πνευματικό του πρόσωπο και να μην παραδίνεται ανυπεράσπιστος στη θηριωδία του ζώου.

Οι αρχαίοι έλληνες τραγικοί μάς δίνουν το «μάθημα», ότι ο άνθρωπος στην πνευματική του εκδοχή, αυτό δηλαδή που λέμε πρόσωπο, γεννήθηκε από την οδύνη να υπάρχουμε μέσα στον κόσμο. Είναι τραγικό το πέρασμα από το ζώο στον άνθρωπο ως πνευματική υπόσταση, οδυνάται, τέλος, ο άνθρωπος στο πέρασμά του προς τον Θεό, γεγονός που είναι μια υπέρβαση και της τραγωδίας, μυστική τελικά μέθεξη στο καθαυτό πνευματικό, στην αγιότητα. Οι Έλληνες τραγικοί, με σπάνια διείσδυση στα βάθη της αρχέγονης ψυχικής μας ιδιοσυγκρασίας, έφεραν στο φως τη ζωοποιούσα πνευματική-ηθική δύναμη του ίδιου του ανθρώπου. Ο Σαίξπηρ, επίσης, περιέχει την πολυμορφία της ζωής και τον πλούτο της. Και όπως από τον Αισχύλο έως τον Ευριπίδη υπάρχει διαφοροποίηση του τραγικού, έτσι υπάρχει διαφοροποίηση ανάμεσα στους Έλληνες τραγικούς και στον Σαίξπηρ. Και ο Σαίξπηρ είναι μια αρχαϊκή μεγαλοφυΐα, έφτασε σε αξεπέραστη για το σύγχρονο άνθρωπο ένταση βάθους. Παρά ταύτα, όπως έχει παρατηρήσει ο Χρήστος Μαλεβίτσης, «εμάς ως τραγικά όντα του εικοστού αιώνα, μας βαραίνει περισσότερο η μοίρα των ηρώων του Κάφκα παρά του Σοφοκλή, μολονότι στα όριά τους οι ήρωες αυτοί συμπίπτουν».

Ας δούμε τώρα κάπως συστηματικότερα μερικούς βασικούς παράγοντες ή αιτίες που καθιστούν τον άνθρωπο τραγικό.

(Για την αντιγραφή Παναγιώτης Ζηρίνης) 

(Συνεχίζεται)