«Η πολιτική συμμετοχή των νέων: αδιαφορία ή μήπως μια αναζήτηση νέων δρόμων έκφρασης;» από τον Νικόλαο Π. Καλαντζή

Το ερώτημα που εγείρεται είναι πως μετέχουν οι νέοι στην πολιτική, με τι τρόπο και με ποια εκπροσώπηση. Παρατηρείται συχνά το φαινόμενο, η νέα γενιά να αποστασιοποιείται από τις παραδοσιακές μορφές πολιτικής, χωρίς αυτό βέβαια να υποδηλώνει πως η νέα γενιά είναι αυτό που λέμε «απολιτίκ». Αντιθέτως, πολλές φορές οι νέοι εμφανίζονται έντονα προβληματισμένοι, έχοντας άποψη για σοβαρά ζητήματα της καθημερινότητας, χωρίς όμως εμπιστοσύνη στους κλασικούς μηχανισμούς εκπροσώπησης.

Άρα η δημόσια συζήτηση για την συμμετοχή των νέων στα κοινά, δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια απλουστευτική ηθικολογική κριτική περί αδιαφορίας των νέων. Χρειάζεται μια βαθύτερη κατανόηση στα αίτια που οδηγούν έναν νέο άνθρωπο να αποφεύγει να ασχοληθεί με τα πολιτικά πράγματα, καθώς και στους νέους τρόπους πολιτικής έκφρασης όπου μέσω αυτών ένας νέος μπορεί πραγματικά να ασχοληθεί και να μετάσχει.

Πριν εξετάσουμε το φαινόμενο, θαρρώ πως είναι αναγκαίο να αποσαφηνιστεί ο όρος «πολιτική συμμετοχή». Η πολιτική συμμετοχή δεν περιορίζεται μόνο στην εκλογική διαδικασία. Πρόκειται για ένα ευρύτερο φάσμα δράσεων, μέσω των οποίων οι πολίτες επιχειρούν να επηρεάσουν αποφάσεις, να εκφράσουν θέσεις, να διεκδικήσουν δικαιώματα και να παρέμβουν γενικότερα στην δημόσια ζωή. Στις παραδοσιακές μορφές πολιτικής συμμετοχής ανήκουν οι εκλογικές διαδικασίες, η συμμετοχή σε σωματεία και συλλόγους, ακόμα και η ένταξη σε πολιτικά κόμματα. Στην σύγχρονη εποχή, οι μορφές πολιτικής συμμετοχής βεβαία έχουν αποκτήσει και άλλες παραμέτρους, ιδίως με την ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας. Σε αυτές τις νέες μορφές ανήκουν οι διαδικτυακές πολιτικές εκφράσεις, οι καμπάνιες στα κοινωνικά δίκτυα, ακόμα και η υπογραφή ψηφιακών αιτημάτων. Συνεπώς, όταν λέμε ότι οι νέοι δεν μετέχουν, μάλλον εννοούμε ότι δεν μετέχουν με τις παραδοσιακές μορφές πολιτικής συμμετοχής. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα πως δεν έχουν ή παύουν να έχουν πολιτική στάση. Μάλλον επιλέγουν μορφές έκφρασης πιο άμεσες και πιο ευέλικτες από τις παραδοσιακές μορφές.

Η διαπίστωση των χαμηλών ποσοστών συμμετοχής των νέων στην πολιτική, είναι υπαρκτή και φυσικά δεν μπορούμε να την αγνοήσουμε. Η μειωμένη προσέλευση των νέων ανθρώπων στις κάλπες, η αδυναμία σταθερής συμμετοχής σε θεσμικά συλλογικά όργανα και η ενίσχυση της αποχής τους, γεννούν εύλογα ερωτήματα για το πώς θα κινηθεί το δημοκρατικό πολίτευμα, όταν αυτό προϋποθέτει ενεργούς πολίτες και ανανέωση των προσώπων που κατέχουν δημόσια αξιώματα. Όταν η νέα γενιά αποκλείεται από τις διαδικασίες, το πολιτικό σύστημα κινδυνεύει να αποκοπεί από τις ουσιαστικές ανάγκες της κοινωνίας. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί τεκμήριο αδιαφορίας, αλλά αποτελεί μια στάση δυσπιστίας και απογοήτευσης της δυσπραγίας των θεσμών.

Μια από τις βασικότερες αιτίες που προκαλούν την αποχή των νέων από την πολιτική, είναι η βαθιά κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στους θεσμούς και τους μηχανισμούς εκπροσώπησης. Οι νέοι τις περισσότερες φορές θεωρούν- και όχι άδικα- ότι οι πολιτικοί δεν εκπροσωπούν αντικειμενικά την κοινωνία και δεν θεραπεύουν πραγματικά τα προβλήματα της. Μια άλλη αιτία είναι η αίσθηση έλλειψης εκπροσώπησης των νέων σε θέματα που πραγματικά τους απασχολούν. Η επαγγελματική αποκατάσταση, η πρόσβαση στην στέγη και η ποιότητα εκπαίδευσης σε συνάρτηση με την οικονομική κρίση και τους χαμηλούς μισθούς, οδηγούν την νεολαία σε αδιέξοδο. Άμεσα συνυφασμένη, είναι και η αλλαγή των μορφών πολιτικοποίησης, καθώς οι νέοι θεωρούν πως με την εξέλιξη της τεχνολογίας, θα μπορούσαν να διενεργηθούν αμεσότερες παρεμβάσεις σε σημαντικά ζητήματα του δημόσιου βίου.

Οι συνέπειες της χαμηλής συμμετοχής, οδηγούν στην άμεση εξασθένηση της δημοκρατικής νομιμοποίησης, καθώς όταν ένα ποσοστό της κοινωνίας δεν προσέρχεται στις κάλπες, τότε η πολιτική νομιμοποίηση θεωρείται διαμφισβητούμενη και ηθικώς αδύναμη. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αναπαράγεται ακριβώς το ίδιο πολιτικό προσωπικό, λαμβάνονται αποφάσεις για την νεολαία χωρίς την νεολαία και ενισχύεται η πεποίθηση ότι τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει.

Στην ερώτηση «πως μπορεί να ενισχυθεί η πολιτική συμμετοχή των νέων», η απάντηση είναι πως θα πρέπει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη. Αυτό θα επιτευχθεί με διαφάνεια, λογοδοσία και αξιοκρατία της πολιτικής εξουσίας προς τους πολίτες. Με πραγματική εκπροσώπηση στον πολιτικό θώκο με ανάδειξη νέων προσώπων, ανοιχτές διαδικασίες και θεσμική ενίσχυση της νεανικής παρουσίας στην πολιτική. Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο θα παίξει και η πολιτική παιδεία στα σχολεία, μέσω της οποίας οι κοινωνικοί θεσμοί θα αποτελέσουν κομβικό ρόλο στην ανάπτυξη ενεργών, προς την κοινωνία, πολιτών.

Συμπερασματικά, η συμμέτοχη των νέων στην πολιτική σκηνή μίας χώρας δεν αποτελεί δευτερεύοντα ρόλο. Αποτελεί τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας και δείκτη της πολιτικής ποιότητας. Όσο πιο νέος είναι ο πληθυσμός που ασχολείται ενεργά με τα κοινά θέματα, τόσο πιο καινοτόμο και σύγχρονο γίνεται ένα κράτος. Το μέλλον της Δημοκρατίας δεν κρίνεται μόνο από νόμους και θεσμούς που ενυπάρχουν σε ένα κράτος, αλλά από το πως αυτοί αντιμετωπίζονται από την κοινωνία και τον ανθό της!

Γράφει ο Νικόλαος Παναγιώτης Καλαντζής, φοιτητής του τμήματος πολιτικής επιστήμης & διεθνών σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου