Το έργο αυτό θα φέρει κόσμο. Θα αυξήσει κατακόρυφα την επισκεψιμότητα στην Καστροπολιτεία.  Θα έρθουν χιλιάδες επιπλέον επισκέπτες να δουν, να θαυμάσουν, να φωτογραφίσουν, να περπατήσουν μέσα στην ιστορία. Αυτό είναι πολύ θετικό και πρέπει να το αναγνωρίσουμε. Κάθε έργο που αναδεικνύει την ιστορία του τόπου μας είναι κέρδος για τον πολιτισμό, για τη μνήμη και για την εικόνα της περιοχής.

Όμως εδώ αρχίζει το μεγάλο ερώτημα.

Θα έχει πραγματικό όφελος η Σπάρτη από αυτή την επισκεψιμότητα; Θα μείνει ο κόσμος στη Σπάρτη; Θα περπατήσει στους δρόμους της; Θα σταματήσει στην πόλη; Θα διανυκτερεύσει; Θα αφήσει οικονομικό αποτύπωμα; Ή απλώς θα έρθει στον Μυστρά, θα δει το Παλάτι, θα συγκινηθεί και μετά θα συνεχίσει την πορεία του;

Δυστυχώς, αν μιλήσουμε με ειλικρίνεια, η απάντηση δεν είναι αισιόδοξη. Η Σπάρτη δεν μπορεί να θεωρεί αυτονόητο ότι κάθε έργο που γίνεται στον Μυστρά θα μετατραπεί αυτόματα σε δικό της τουριστικό κέρδος. Δεν αρκεί να υπάρχει δίπλα της ένας μεγάλος ιστορικός χώρος. Δεν αρκεί να βρίσκεται κοντά σε ένα μνημείο μεγάλης αξίας. Ο επισκέπτης δεν μένει κάπου μόνο επειδή πέρασε από κοντά. Μένει όταν βρίσκει λόγο να μείνει.

Με την ολοκλήρωση του Παλατιού των Παλαιολόγων, αυτό που ουσιαστικά κερδίζει ο Μυστράς είναι περισσότερος χρόνος παραμονής του επισκέπτη μέσα στον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο. Ο τουρίστας θα καθυστερήσει ίσως μία ώρα επιπλέον, για να ξεναγηθεί στο Παλάτι, να το δει, να το φωτογραφίσει και να το θαυμάσει. Αυτό είναι σημαντικό για τον Μυστρά. Όμως αυτή η ώρα μένει στον Μυστρά. Δεν τη κερδίζει η Σπάρτη. Μετά από αυτή την επιπλέον καθυστέρηση, ο επισκέπτης μπορεί και πάλι να συνεχίσει την πορεία του και να φύγει, χωρίς να σταθεί ουσιαστικά στη Σπάρτη, χωρίς να περπατήσει στην πόλη, χωρίς να διανυκτερεύσει.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Η μία ώρα επιπλέον παραμονής στον Μυστρά δεν δημιουργεί από μόνη της τουριστική ανάπτυξη για τη Σπάρτη. Για να κερδίσει η πόλη, χρειάζονται περισσότερες ώρες παραμονής μέσα στην ίδια τη Σπάρτη. Χρειάζονται λόγοι που θα κάνουν τον επισκέπτη να πει, εδώ αξίζει να σταματήσω. Εδώ αξίζει να περπατήσω. Εδώ αξίζει να μείνω. Γιατί η μία ώρα στον Μυστρά δημιουργεί απλώς μια μικρή καθυστέρηση στην πορεία του επισκέπτη. Οι πολλές ώρες στη Σπάρτη μπορούν να δημιουργήσουν την πολυπόθητη διανυκτέρευση.

Και αυτός ο λόγος σήμερα λείπει.

Ο Μυστράς θα φέρει τον κόσμο κοντά στη Σπάρτη. Όμως μόνο η ίδια η Σπάρτη μπορεί να τον κρατήσει.

Αν η Σπάρτη δεν αναδείξει τη δική της ιστορία, μέσα από τα μουσεία, τους αρχαιολογικούς χώρους, το αρχαίο θέατρο, τα μνημεία, τα γλυπτά, τις επιγραφές, τα φωτισμένα σημεία, τις διαδρομές μνήμης και τα σημεία ενδιαφέροντος, τότε ο επισκέπτης θα συνεχίσει να κάνει αυτό που έκανε σε μεγάλο βαθμό μέχρι σήμερα. Θα περνά, θα βλέπει και θα φεύγει. Ακόμη και οι χώροι που σήμερα βρίσκονται σε κακή κατάσταση, ακόμη και τα μνημεία, οι ναοί και τα αρχαία κατάλοιπα που έχουν φθαρεί, πληγωθεί ή καταστραφεί από το πέρασμα των βαρβάρων και των αιώνων, αποτελούν και αυτά μέρος της ιστορίας μας. Δεν πρέπει να τα βλέπουμε μόνο ως ερείπια, αλλά ως σιωπηλούς μάρτυρες μιας μεγάλης διαδρομής. Η φθορά τους, η εγκατάλειψή τους και η σημερινή τους εικόνα δεν μειώνουν την αξία τους. Αντίθετα, μας υπενθυμίζουν πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη να τα προστατεύσουμε, να τα φωτίσουμε, να τα εξηγήσουμε και να τα εντάξουμε ξανά στη ζωντανή εικόνα της πόλης, ώστε ο δημότης και ο επισκέπτης να καταλαβαίνουν ότι η Σπάρτη δεν είναι μόνο ένα μεγάλο όνομα του παρελθόντος, αλλά ένας τόπος που οφείλει να δείχνει, να τιμά και να αξιοποιεί την ιστορία που κουβαλά.

Η Σπάρτη έχει ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα στον κόσμο. Έχει ιστορία που δεν χωρά στα όρια μιας μικρής πόλης. Έχει Λεωνίδα, Θερμοπύλες, Λυκούργο, Χείλωνα, Γοργώ, Σπαρτιατική μητέρα, αξίες, σύμβολα, μνήμη και παγκόσμια αναγνώριση. Όλα αυτά όμως, αν δεν φαίνονται μέσα στην πόλη, μένουν κλεισμένα στα βιβλία και στη φαντασία του επισκέπτη.

Η ιστορία δεν αρκεί να υπάρχει. Πρέπει να παρουσιάζεται. Πρέπει να ζωντανεύει. Πρέπει να τη βλέπει ο κόσμος στους δρόμους, στις πλατείες, στις εισόδους της πόλης, στα μνημεία, στις πινακίδες, στις επιγραφές, στον φωτισμό, στην καθημερινή εικόνα της Σπάρτης.

Γιατί ο τουρίστας δεν μένει σε ένα όνομα. Μένει σε μια εμπειρία.

Αν η Σπάρτη θέλει να κερδίσει από την κίνηση που δημιουργεί ο Μυστράς, πρέπει να φτιάξει το δικό της τουριστικό και ιστορικό προϊόν. Πρέπει να γίνει πόλη που αξίζει να την περπατήσεις. Πόλη που σε σταματά. Πόλη που σου μιλά. Πόλη που δεν σε αφήνει να φύγεις εύκολα, γιατί σε κρατά με την εικόνα της, με το περιεχόμενό της και με την ιστορική της ταυτότητα.

Ο Μυστράς έχει το Παλάτι του. Η Σπάρτη πρέπει να βρει την πόλη που της αξίζει.

Δεν μπορεί η Σπάρτη να ζει μόνο από τη δόξα του Μυστρά. Δεν μπορεί να περιμένει ότι η ανάπτυξη θα έρθει από μόνη της, επειδή δίπλα της υπάρχει ένας σπουδαίος αρχαιολογικός χώρος. Η ανάπτυξη δεν έρχεται μόνο με επισκέπτες που περνούν. Έρχεται με επισκέπτες που μένουν. Που ξοδεύουν. Που περπατούν. Που επιστρέφουν. Που λένε και σε άλλους ότι η Σπάρτη αξίζει.

Και για να γίνει αυτό, χρειάζεται σχέδιο. Χρειάζεται όραμα. Χρειάζεται ανάδειξη. Χρειάζεται σεβασμός στο όνομα της πόλης. Χρειάζεται η ίδια η Σπάρτη να αποκτήσει εικόνα ανάλογη της ιστορίας της.

Το Παλάτι των Παλαιολόγων άνοιξε. Ο Μυστράς θα τραβήξει το βλέμμα. Η Σπάρτη όμως πρέπει να τραβήξει την παραμονή.

Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα.

Να μη μείνει η Σπάρτη απλώς η πόλη δίπλα στον Μυστρά. Να γίνει η πόλη που συμπληρώνει τον Μυστρά. Η πόλη που στέκεται αντάξια του ονόματός της. Η πόλη που δεν περιμένει μόνο από τους άλλους χώρους να της δώσουν αξία, αλλά δημιουργεί τη δική της αξία μέσα από τη δική της ιστορία.

Ο Μυστράς αναστηλώνει τη μνήμη. Η Σπάρτη πρέπει να αναστηλώσει την εικόνα της. Γιατί δεν φταίει ο επισκέπτης που φεύγει. Φταίει η πόλη όταν δεν του δίνει λόγο να μείνει.

Το Παλάτι των Παλαιολόγων δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο ως ένα σπουδαίο έργο του Μυστρά. Πρέπει να γίνει αφορμή αφύπνισης για τη Σπάρτη. Να καταλάβουμε ότι η ιστορία, όσο μεγάλη κι αν είναι, δεν φέρνει ανάπτυξη από μόνη της. Θέλει φροντίδα. Θέλει ανάδειξη. Θέλει έργα. Θέλει τόλμη. Θέλει μια πόλη που να ξέρει ποια είναι και να το δείχνει.

Ο Μυστράς δείχνει τον δρόμο. Η Σπάρτη πρέπει να τον περπατήσει. Γιατί ο κόσμος δεν μένει εκεί που απλώς περνά. Μένει εκεί που βρίσκει ιστορία ζωντανή.

ΑΝ Η ΣΠΑΡΤΗ ΔΕΝ ΞΥΠΝΗΣΕΙ, Ο ΜΥΣΤΡΑΣ ΘΑ ΚΡΑΤΑ ΤΗ ΔΟΞΑ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ ΘΑ ΚΡΑΤΑ ΤΗ ΣΙΩΠΗ.

Σκέψεις λόγος και προτάσεις από τον Βασίλη Λαδά