Το πανεπιστήμιο Texas Α&Μ διδάσκει πλέον Φιλοσοφία χωρίς Πλάτωνα. Διότι η πολιτεία-προπύργιο του MAGA και του καθεστώτος Τραμπ, ανησυχεί για την επίδραση ανατρεπτικών ιδεών σε «ευάλωτα» μυαλά...

Πριν από περίπου 2.500 χρόνια, ο δάσκαλος του Πλάτωνα, ο Σωκράτης, καταδικάστηκε σε θάνατο ακριβώς για τον ίδιο λόγο. Από τότε, η σχέση ανάμεσα στη δημοκρατία και τα όρια της ελευθερίας της σκέψης και του λόγου δεν σταμάτησαν να επανεξετάζονται

Η εξωφρενική απόφαση ενός πανεπιστημίου στο Τέξας να «κόψει» τον Πλάτωνα από το μάθημα της Φιλοσοφίας, μπορεί σε ορισμένους από εμάς να προκαλεί ειρωνικά χαμόγελα, όμως στην πραγματικότητα αφορά ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα: δεν πρόκειται μόνο για την ελευθερία της διακίνησης των ιδεών, αλλά για τα όρια της ελεύθερης σκέψης μέσα σε συνθήκες που θεωρούμε δημοκρατικές.

Το ερώτημα προκύπτει σήμερα, με την άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη και όχι μόνο, πιο επιτακτικό από ποτέ: Είναι το «παράδοξο της δημοκρατίας», η οποία επιτρέπει τη διακίνηση ιδεών που μπορούν να βλάψουν ή και να εξαφανίσουν και την ίδια. Πώς μπορεί, όμως, κάποιος να περιορίσει τις ιδέες, χωρίς να απομακρυνθεί ο ίδιος από τον πυρήνα της ίδιας της δημοκρατίας; Η Ακροδεξιά, όταν η ίδια επικρατεί, αρχίζει να απαγορεύει την ελευθερία του λόγου, παρότι ήταν αυτή ακριβώς που επέτρεψε την άνοδό της.

Λίγες ημέρες πριν από την έναρξη του εαρινού εξαμήνου, ο Μάρτιν Πίτερσον, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Texas A&M, έλαβε εντολή να αφαιρέσει το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα από τη λίστα υποχρεωτικών αναγνωσμάτων του μαθήματος «Σύγχρονα Ηθικά Ζητήματα». Ο Πίτερσον και ο Πλάτων έπεσαν θύματα μιας νέας πανεπιστημιακής πολιτικής, γράφει το Atlantic, σύμφωνα με την οποία τα μαθήματα δεν μπορούν να «προωθούν φυλετική ή έμφυλη ιδεολογία ή ζητήματα που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου» χωρίς ειδική άδεια. Τα κάνει όλα αυτά ο Πλάτωνας; Εξαρτάται πώς τον διαβάζεις.

Ο Πίτερσον απάντησε στον κοσμήτορά του: «Κάνετε το Texas A&M διάσημο, αλλά όχι για τους σωστούς λόγους». Πράγματι, η υπόθεση προκάλεσε γενικευμένη αγανάκτηση, ακόμη και επίσημη διαμαρτυρία από το Ιδρυμα για τα Ατομικά Δικαιώματα και την Ελευθερία της Εκφρασης. Δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί πιο κραυγαλέα παραβίαση της ακαδημαϊκής ελευθερίας από την απαγόρευση διδασκαλίας ενός από τα πιο εμβληματικά κείμενα της δυτικής φιλοσοφίας. Οπως το έθεσε ο ίδιος ο Πίτερσον, «η απόφασή σας να απαγορεύσετε σε καθηγητή Φιλοσοφίας να διδάσκει Πλάτωνα είναι πρωτοφανής». UnmuteRemaining Time -0:00   Fullscreen

Γιατί εξορίστηκε ο Πλάτωνας από το Τέξας; Διότι η πολιτεία, προπύργιο του MAGA και του καθεστώτος Τραμπ, ανησυχεί για την επίδραση ανατρεπτικών ιδεών σε «ευάλωτα» μυαλά. Πριν από περίπου 2.500 χρόνια, ο δάσκαλος του Πλάτωνα, ο Σωκράτης, καταδικάστηκε σε θάνατο από την πόλη των Αθηνών ακριβώς για τον ίδιο λόγο, σχολιάζει το Atlantic. Από τότε, η σχέση ανάμεσα στη δημοκρατία και τα όρια της ελευθερίας της σκέψης και του λόγου δεν σταμάτησαν ποτέ να επανεξετάζονται.

Η τύχη του Σωκράτη διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την αντίληψη του Πλάτωνα ότι η σύγκρουση ανάμεσα στη φιλοσοφία και την κοινωνία είναι αναπόφευκτη. Στην αλληγορία του σπηλαίου, στην «Πολιτεία», ο Πλάτων παρομοιάζει τους ανθρώπους με δεσμώτες που βλέπουν τον κόσμο μόνο ως σκιές στον τοίχο. Μόνο ένας φιλόσοφος καταφέρνει να βγει από το σπήλαιο και να αντικρίσει την αλήθεια. Οταν όμως επιστρέφει στην κοινωνία για να την μοιραστεί, γίνεται αντικείμενο χλευασμού ή και βίας.

Ο Διαφωτισμός του 18ου αιώνα άρχισε να αμφισβητεί αυτή τη ζοφερή θεώρηση. Ο Τόμας Τζέφερσον, γράφει το Atlantic, απεχθανόταν τον Πλάτωνα, διότι τον θεωρούσε «ελιτιστή»: αν όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, πίστευε ο τρίτος αμερικανός πρόεδρος, τότε όλοι μπορούν να κατανοήσουν την αλήθεια, αρκεί να απελευθερωθούν από την αυθεντία και την παράδοση.

Ο 20ός αιώνας τον διέψευσε και η ιδέα ότι η δημοκρατία και η ελευθερία της σκέψης συμβαδίζουν απόλυτα άρχισε να φαίνεται και πάλι αμφίβολη. Ο Λίο Στράους, κορυφαίος σύγχρονος ερμηνευτής του Πλάτωνα και πρόσφυγας από τη ναζιστική Γερμανία, γνώριζε από πρώτο χέρι πού οδηγεί τόσο η ελευθερία ακόμη και των εχθρών της δημοκρατίας να λένε ό,τι θέλουν, όσο και η συνεπακόλουθη καταστολή των «επικίνδυνων» ιδεών. Κατά την άποψή του, η φιλοσοφία ήταν πράξη υψηλού ρίσκου.

Στο βιβλίο «Η Πόλη και ο Ανθρωπος» (1964), ο Στράους γράφει ότι για τον Πλάτωνα οι πόλεις είναι «συγκεντρώσεις παραφρόνων» που διαφθείρουν όσους θα μπορούσαν να γίνουν φιλόσοφοι. Αυτό ανάγκασε τους φιλοσόφους να αναπτύξουν «σύνεση», να κρύβουν δηλαδή τις πιο ανατρεπτικές ιδέες τους μέσω υπαινικτικής γραφής.

Ιστορικά, οι πιο συγκρουσιακές και επικίνδυνες ιδέες αφορούσαν τη θρησκεία και την πολιτική εξουσία. Όμως το «Συμπόσιο» δεν πραγματεύεται άμεσα αυτά τα θέματα. Αντιθέτως, ασχολείται με τον έρωτα. Ο Πίτερσον σκόπευε να διδάξει τον μύθο σύμφωνα με τον οποίο οι άνθρωποι ήταν αρχικά ενωμένα όντα, άνδρας με άνδρα, γυναίκα με γυναίκα ή άνδρας με γυναίκα, και ο Δίας τα χώρισε στα δύο.

Έτσι εξηγείται, λέει ο Πλάτων, η ομοφυλοφιλία: η ψυχή αναζητά το χαμένο της άλλο μισό. Το Συμπόσιο παρουσιάζει τη μεταξύ ανδρών έλξη με συμπάθεια και ιδεαλισμό, γεγονός που το καθιστά «woke» με σύγχρονους όρους, άρα «εχθρό» του MAGA.

Ωστόσο, το έργο επιμένει ότι ο έρωτας δεν αφορά το σώμα, αλλά την ίδια την Ιδέα του Κάλλους. Ο Πλάτων δεν ανήκει ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά. Γι’ αυτό και η μελέτη της αρχαίας φιλοσοφίας παραμένει πολύτιμη: μας επιτρέπει να ξεφύγουμε από τα δίπολα της εποχής μας.

Η πεποίθηση ότι κάθε φοιτητής αξίζει αυτή την εμπειρία υπήρξε θεμέλιο της δημοκρατικής Παιδείας. Σήμερα, που τόσο η δημοκρατία όσο και η εκπαίδευση απειλούνται, οι φιλόσοφοι ίσως χρειαστεί να ξαναμάθουν την τέχνη της «σύνεσης». Ο Πίτερσον, καταλήγει το Atlantic, το κάνει ήδη: στο αναθεωρημένο πρόγραμμα, εκεί όπου θα διδασκόταν ο Πλάτων, οι φοιτητές θα διαβάσουν πλέον ένα άρθρο των New York Times για τον λόγο που δεν επιτρέπεται να τον διαβάσουν.

Πηγή: Protagon.gr